Chuyên mục Chuyên mục

Thống kê truy cập

Trực tuyến : 5276

Đã truy cập : 43594501

Dưa đã lên giàn

10/03/2020 14:26 Số lượt xem: 64

Hồi nhỏ tôi luôn thắc mắc về câu ca dao người lớn thường nói với nhau, rằng “Tháng Giêng là tháng ăn chơi/Tháng Hai cờ bạc, tháng Ba hội hè”. Kèm với câu ấy là câu “Ra Giêng ngày rộng tháng dài”. Chẳng lẽ người lớn cứ đi chơi suốt cả mùa xuân à? Thế còn câu ca dao về sản xuất “Tháng Chạp là tháng trồng khoai/Tháng Giêng trồng đậu, tháng Hai trồng cà” thì sao? Thắc mắc nằm không yên trong tâm trí tôi suốt những năm tuổi thơ và đi học.

Lớn lên tôi có thú vui đi “săn” giải cờ hội làng. Lấy chùa Dâu cổ kính rêu phong làm tâm, trong vòng bán kính mươi cây số đủ cho tôi lăn lóc ngày rộng tháng dài cũng trở nên ngắn trong những ván cờ gay go, hiểm hóc. Cứ là hết làng nọ sang làng kia. Có khi đấu liền hai hội trong một ngày. Tỉ như ngày mồng Bốn tháng Hai âm lịch có hội cờ ở Bưởi Cuốc và Mão Điền trùng nhau. Đến ngày mồng Sáu tháng Hai mới nhiều hội: Bưởi Xuyên, Cứu Sơn, Nghĩa Vi, Đông Côi. Hay ngày mồng Chín tháng Hai thì cũng có hội Ngọc Nội, Lạc Thổ và Trương Xá trùng nhau. Sang tháng Ba vào cữ mồng Mười thì có các hội trùng là: Công Hà, Tư Thế, Đạo Tú, Ô Trì… Ôi quê tôi, hội hè triền miên. Có lẽ đến hội chùa Dâu mồng Tám tháng Tư mới kết hội. Hình như các nhà nghiên cứu đã khẳng định lễ hội các làng quê nước Việt ta đều bắt đầu từ lễ hội chùa Dâu thời đức Sĩ Vương định ra lệ hội và nghi thức diễn hội.

          Thực ra làng tôi cũng có nghề phụ dành cho lúc nông nhàn. Đó là nghề trồng rau muống. Trong Tết đã rẫy, phơi nỏ, đập đất nhỏ mịn và rắc trấu phủ ấm đất giữ gốc. Qua Tết có mưa xuân là mầm rau lên phơi phới. Nhưng nghề này chỉ dành cho phụ nữ, chăm tỉa, hái và đi chợ. Chẳng bù cho làng Yên Ngô láng giềng. Từ xa xưa Yên Ngô đã nổi tiếng trồng rau màu với các loại dưa chuột, khoai sọ, bí xanh. Nhà nào cũng làm đến vài sào cây rau màu vụ đông xuân. Cây khoai sọ, cây bí xanh thì đỡ vất vả, còn cây dưa chuột thì luôn chân luôn tay suốt ngày. Buổi chiều hôm trước tưới tắm, buổi sáng hôm sau đã có thu quả đi bán chợ xa chợ gần. Có lần tôi đi đấu giải cờ ở tận chợ Keo còn gặp anh Nguyễn Bá Khước, hiện là Bí thư Đảng ủy xã chở dưa chuột ra bán chầu hội sớm rồi kịp về công sở làm việc.

          Những năm gần đây làng tôi phát triển nghề chế biến đậu phụ, thanh niên trai tráng kéo nhau đi làm ăn xa vãn. Ở làng chỉ còn lao động trung cao tuổi giữ ruộng giữ nhà giữ cháu. Đến trồng rau muống nghề gia truyền cũng bỏ, phải đi mua ăn. Bên làng Yên Ngô cũng đang phát triển kinh tế thương mại, dịch vụ. Nhưng nghề trồng rau màu vẫn giữ nguyên, thậm chí còn phát triển hơn. Cây dưa chuột là chủ lực. Ngoài ra còn làm cây hành, tỏi, rau các loại. Thật khâm phục tính hay lam hay làm của người Yên Ngô trong thời buổi kinh tế tri thức, kinh tế công nghiệp hiện nay mà vẫn giữ nghề làm rau màu truyền thống nhiều như vậy! Ra Giêng cả làng ra đồng cắm giàn cho dưa leo. Chỉ qua vài hôm, cả cánh đồng bát ngát giàn dưa, nhìn như những giàn giáo công trường, như một thành phố đặc biệt, ngắm từ xa nom thật là hùng vĩ. Không, đó thực là giàn giáo thu nhập cao từ lao động cần cù của dân làng.

          Cánh đồng màu rộng gần trăm mẫu “bị” người dân Yên Ngô “quay” cho “chóng mặt”. Người ta tính tận dụng từng ngày cho thời vụ. Cây vụ đông thu đến đâu lại xuống giống cây vụ xuân đến đấy. Cây vụ xuân thu xong cũng xuống giống vụ xen xuân hè như vậy. Vụ này ngoài làm rau ngắn ngày, người ta xuống đại trà đỗ các loại. Thu hoạch vụ xen này vẫn cao hơn cả vụ lúa. Đến vụ lúa mùa là vụ “đất nghỉ người nghỉ” người ta cũng tính đến cấy loại giống gì ngắn ngày nhất để sớm làm cây vụ đông. Mặc dù vụ mùa mưa nhiều, khó làm rau màu nhưng vẫn có nhà “máu” trồng rau, lạc. Anh Nguyễn Xuân Dự, bạn tôi từ nhỏ, từng làm Bí thư chi bộ, Trưởng thôn Yên Ngô giải thích cái “máu” làm rau màu của dân làng: Thời xưa nghề phụ chậm phát triển nên dân làng lấy việc trồng rau màu làm “nghề phụ”. Nhưng hóa ra nghề phụ, nghề tay trái lại cho thu nhập cao hơn nghề chính, vụ chính cấy lúa nhiều, cao hơn tới năm, bảy lần cơ. Lại có tiền tiêu vặt hằng ngày. Như làm rau hay trồng dưa chuột thì ngày nào cũng phải đi chợ, ngày nào cũng có vài chục, vài trăm nhặt về. Tiện chợ lại tiện mua sắm đồ ăn thức uống và vật dụng cần thiết cho gia đình. Chuyển đổi cơ cấu kinh tế dành cho người trẻ. Còn người dòng dòng như chúng tôi cứ bám đất, xoay đất mà ăn thôi.

Ở một ruộng dưa ven làng, cây dưa đã leo cao lưng chừng, hoa vàng đã hé vài bông mỗi dây. Tôi hỏi bác chủ ruộng khi nào được hái quả. Bác Nguyễn Văn Son, chủ ruộng đáp: “Năm nay thời tiết bất thường hại dưa quá. Trận mưa đá đêm Ba Mươi hầu như phá nát hết dưa cả làng. Cây dưa vừa xòe lá bị gió to, mưa lớn cả đêm quăng quật thử hỏi làm sao không hỏng”. Bác Son chỉ sang ruộng ngay cạnh, tuy cũng đã cắm giàn nhưng nhìn kĩ mới thấy cây dưa còn nhỏ chưa cả xòe tay bám giàn. Bác Son nói tiếp: “Đúng là nắng tốt dưa, mưa tốt lúa. Sau trận mưa lịch sử đúng sáu mươi năm mới lặp lại, cả làng ra đồng vun gốc, bón chăm cho dưa hồi phục. Nhưng có đến một phần ba diện tích phải trồng lại. Cũng may thời hiện đại, chúng tôi để hạt giống trong tủ lạnh giữ được vài vụ mới có giống mà làm tiếp anh ạ. Nhưng trồng lại vẫn kém hơn trồng đúng vụ. Sau này thu quả muộn hơn bị kém giá và ảnh hưởng cây trồng vụ sau”.

Thấy tôi và bác Son nói chuyện về vụ dưa, mấy bà đi qua cũng dừng lại than thở: “Các cụ bảo năm con gì thì khó chăn nuôi con í. Năm ngoái là năm Hợi, ngay từ đầu năm bất ngờ sinh ra cái dịch tả lợn châu Phi, mấy nhà chăn nuôi lớn phải hủy hết, xót cả ruột. Năm nay là năm Tý, mới giao thừa đã mưa to gió lớn, sấm chớp đùng đùng, không biết chuột có hề hấn gì không, chứ dưa chuột của chúng tôi cũng bị vạ lây trông thấy đấy ạ”.

          Gặp anh Nguyễn Bá Hiếu, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Yên Ngô, tôi biết rõ hơn về “Cánh đồng trăm triệu” của thôn. Từ nhiều năm nay, thôn vẫn giữ vững khoảng 25 hec ta trồng cây rau màu 3 vụ. Vụ đông trồng khoai tây, ngô, hành tỏi và một số cây rau màu khác. Cuối năm thu cây đông liền gối cây vụ xuân gồm dưa chuột, khoai sọ, ngô và các cây rau màu khác. Bận tối mắt tối mũi lúc giao mùa thu cũ trồng mới. Toàn việc chân tay nặng nhọc. Ở làng có bác Nguyễn Hữu Công làm dịch vụ cày bừa thấy vậy đã nghiên cứu tự chế máy xới luống nhưng chưa thành. Thử nghiệm mấy lần rồi mà chưa làm thực cho dân được. Dù sao thì công đoạn cày, bừa, làm luống bằng máy cũng đã đỡ vất nhiều. Việc chăm bón dùng phân tổng hợp NPK thay thế phân hữu cơ truyền thống cũng nhàn hơn, lại đảm bảo sạch hơn, an toàn hơn. Có một thời gian thôn còn trồng cây dưa gang xuất khẩu xen giữa vụ xuân và vụ mùa nhưng nay đã bỏ vì quá vất vả. Vụ mùa chủ yếu cấy lúa. Năm nay cây hành được giá, được năng suất nên thu chừng 14 triệu đồng/sào. Cây dưa chuột mọi năm cũng thu chừng ấy. Còn những cây khác như khoai tây, ngô, khoai sọ thu chỉ bằng nửa, khoảng 7 triệu đồng/sào. Vụ lúa mùa chỉ cho thu chừng 2 triệu đồng/sào. Tính chi li, với 25 hec ta này thôn Yên Ngô thu hoạch đạt tới 500 triệu đồng/ha.

       Một góc dưa chuột thôn Yên Ngô

   Từ năm 2010 xã An Bình là xã điểm xây dựng Nông thôn mới của tỉnh, đường giao thông bê tông hóa vươn ra tận ngoài đồng. Mùa dưa chuột hái quả có xe đến tận đầu ruộng thu mua. Sáng sớm chợ dưa họp ngay đầu bờ, đông vui tấp nập. Người Yên Ngô chỉ trồng giống dưa ta, giòn, ngọt, đặc ruột nên rất ăn khách. Biết là bán buôn mất vài giá, nhưng nhà nào cũng trồng đến vài sào, bán lẻ không xuể nên vẫn phải bán buôn vợi đi. Vì thế dù chợ dưa đầu bờ có tấp nập đến đâu thì người làng vẫn dành một lượng bán chợ xa chợ gần cho khách quen trong vùng.

          Dưa đã lên giàn. Mùa quả mới đang đến rồi!

Phạm Thuận Thành